QĐ đi 457 về việc ban hành Quy định sử dụng trí tuệ nhân tạo (AI) trong nghiên cứu và xuất bản

 

CÂU HỎI THƯỜNG GẶP VỀ CHÍNH SÁCH SỬ DỤNG TRÍ TUỆ NHÂN TẠO (AI) 

1. ĐỐI VỚI TÁC GIẢ

1.1. Chính sách này có áp dụng cho các công cụ AI được sử dụng trong quá trình nghiên cứu (ví dụ: để phân tích dữ liệu) hay không?

Không, chính sách này đề cập đến AI tạo sinh (generative AI) và các công nghệ hỗ trợ bởi AI khi chúng được sử dụng để tạo nội dung phục vụ việc công bố. Chính sách này không ngăn cản việc sử dụng các công cụ AI trong thiết kế nghiên cứu hoặc phương pháp nghiên cứu chính thức, bao gồm nhưng không giới hạn ở việc thiết kế nghiên cứu, phát triển mã nguồn và phân tích dữ liệu. Chúng tôi ghi nhận rằng việc sử dụng công nghệ như vậy là phổ biến trong nhiều lĩnh vực. Khi các công cụ AI được sử dụng trong bối cảnh này, chúng cần được mô tả như một phần của phương pháp nghiên cứu, với các chi tiết cụ thể được trình bày trong phần Phương pháp (Methods).

 

1.2. Tại sao các tạp chí khoa học lại quyết định rằng các công cụ AI không thể được công nhận là tác giả của các công trình được công bố?

Tư cách tác giả gắn liền với những trách nhiệm và nhiệm vụ chỉ có con người mới có thể đảm nhận và thực hiện. Mỗi tác giả (hoặc đồng tác giả) đều có trách nhiệm đảm bảo rằng mọi vấn đề liên quan đến độ chính xác hoặc tính trung thực của bất kỳ phần nào trong công trình đều được giải đáp thỏa đáng; đồng thời, tư cách tác giả đòi hỏi khả năng phê duyệt phiên bản cuối cùng của công trình và sự đồng thuận đối với việc gửi công trình đi công bố. Các tác giả cũng chịu trách nhiệm đảm bảo tính nguyên bản của công trình, xác nhận rằng những người được nêu tên thực sự đáp ứng các tiêu chuẩn về tư cách tác giả, và đảm bảo công trình không vi phạm quyền của bên thứ ba.

 

1.3. Việc viết mã nguồn có sự hỗ trợ của AI có thuộc phạm vi của chính sách này không?

Nếu các tác giả viết hoặc chỉnh sửa mã nguồn bằng các công cụ AI trong quá trình nghiên cứu, họ cần nêu rõ điều này trong phần Phương pháp nghiên cứu, đồng thời tuân thủ các tiêu chuẩn và hướng dẫn đặc thù của lĩnh vực chuyên môn. Các tiêu chuẩn về tính hợp lệ và khả năng tái lập của mã nguồn vẫn được áp dụng như nhau, bất kể mã nguồn đó có được tạo ra với sự hỗ trợ của AI hay không.

Nếu tác giả chỉ sử dụng công cụ AI để cải thiện hình thức trình bày mã nguồn trong bản thảo (ví dụ: định dạng), thì quy trình này vẫn phải được thực hiện dưới sự kiểm soát và giám sát của con người, đồng thời cần được ghi nhận trong phần khai báo về việc sử dụng AI.

1.4. Chính sách này có áp dụng cho các công cụ kiểm tra ngữ pháp và chính tả hay không?

Không, chính sách này không áp dụng cho các công cụ như trình kiểm tra chính tả hoặc ngữ pháp vốn có thể được tích hợp sẵn trong phần mềm soạn thảo văn bản. Các tác giả có thể sử dụng những công cụ này mà không cần phải công khai thông tin. Chính sách này chỉ áp dụng cụ thể đối với AI tạo sinh và các công cụ hỗ trợ bởi AI có khả năng tạo ra nội dung có thể được sử dụng để xuất bản.

1.5. Liệu có thể sử dụng các công cụ AI để sắp xếp tài liệu tham khảo và kiểm tra trích dẫn không?

Có, các tác giả có thể sử dụng công cụ AI để hỗ trợ sắp xếp tài liệu và gợi ý các nguồn tham khảo. Tuy nhiên, tác giả cần xem xét và xác minh kỹ lưỡng tính chính xác, toàn diện và khách quan của mọi nội dung do AI tạo ra. Tác giả luôn cần kiểm tra lại các nguồn tham khảo, vì thông tin do AI tạo ra có thể sai lệch, chứa các thông tin ảo (hallucination) hoặc bịa đặt. Việc đưa các tài liệu tham khảo giả mạo vào bài viết có thể dẫn đến việc bản thảo bị từ chối.

Tác giả cũng cần lưu ý rằng nhiều phần mềm quản lý tài liệu tham khảo truyền thống (như Mendeley, EndNote và các phần mềm khác) hiện đã tích hợp các tính năng AI tạo sinh. Nếu các công cụ này được sử dụng để sắp xếp tài liệu tham khảo mà không dùng đến tính năng AI tạo sinh, thì quy trình này không bắt buộc phải công khai. Ngược lại, nếu các công cụ này (hoặc bất kỳ công cụ AI nào khác) được sử dụng để lựa chọn, tổng hợp, tạo mới hoặc chỉnh sửa tài liệu tham khảo, thì việc sử dụng đó cần được nêu rõ trong bản thảo.

1.6. Một số ví dụ về cách sử dụng các công cụ AI trong quá trình chuẩn bị bản thảo?

Các công cụ AI có thể được sử dụng ở mức độ hạn chế và mang tính hỗ trợ trong quá trình chuẩn bị bản thảo, với điều kiện tác giả vẫn duy trì sự kiểm soát và chịu trách nhiệm hoàn toàn về nội dung. Tác giả phải xem xét và xác minh kỹ lưỡng mọi kết quả do AI tạo ra, đồng thời đảm bảo rằng bản thảo cuối cùng phản ánh đúng các phân tích, diễn giải và nhận định khoa học của chính họ.

Các ví dụ về việc sử dụng phù hợp có thể bao gồm:

• Tóm tắt tài liệu nghiên cứu để chuẩn bị cho việc viết bản thảo.
• Hỗ trợ sắp xếp hoặc xây dựng cấu trúc nội dung bản thảo.
• Cải thiện ngôn ngữ, độ rõ ràng và khả năng đọc của văn bản do tác giả viết.
• Kiểm tra tính đầy đủ của bản thảo và đối chiếu với các hướng dẫn cụ thể trước khi nộp bài.
• Hỗ trợ tạo ra một số loại hình ảnh nhất định.

Tác giả chịu trách nhiệm đảm bảo tính chính xác và tính nguyên bản của toàn bộ nội dung được nộp để xuất bản, cũng như việc công khai thông tin về việc sử dụng các công cụ AI.

Các ví dụ về việc sử dụng không phù hợp có thể bao gồm:

• Tạo ra các phần của bản thảo mà không có đóng góp trí tuệ thực sự từ tác giả.
• Ngụy tạo hoặc thay đổi dữ liệu nghiên cứu, kết quả hoặc tài liệu tham khảo.
• Sử dụng các công cụ AI để tạo hoặc chỉnh sửa hình ảnh thể hiện kết quả nghiên cứu, chẳng hạn như hình ảnh hiển vi, kết quả Western blot hoặc hình ảnh bệnh nhân.

1.7. Tôi nên ghi lại việc sử dụng các công cụ AI trong quá trình soạn thảo bản thảo như thế nào?

Cũng giống như việc ghi lại quy trình nghiên cứu, việc ghi lại quá trình sử dụng AI trong khi soạn thảo bản thảo sẽ góp phần đảm bảo tính minh bạch và khả năng tái lập kết quả.

Các tác giả nên lưu giữ hồ sơ riêng về công cụ và mô hình đã sử dụng, cũng như cách thức sử dụng các công cụ AI đó. Hồ sơ này có thể bao gồm việc lưu lại các bản ghi (log) do công cụ cung cấp, lưu lại các câu lệnh (prompt) và nội dung được tạo ra, cũng như lưu giữ bằng chứng về quy trình rà soát và chỉnh sửa nội dung (ví dụ: thông qua tính năng theo dõi thay đổi hoặc các bản nháp có ghi chú).

Ngay trong bản thảo, các tác giả bắt buộc phải đưa vào một phần tuyên bố mô tả việc sử dụng các công cụ AI trong quá trình soạn thảo. Vui lòng tham khảo nội dung về quy định khai báo sử dụng để biết thêm thông tin. Nếu được ban biên tập yêu cầu, tác giả cần có khả năng cung cấp tài liệu chứng minh việc sử dụng các công cụ AI của mình. Do các thực tiễn trong lĩnh vực này vẫn đang tiếp tục phát triển, các tiêu chuẩn về việc ghi nhận việc sử dụng AI cũng có thể thay đổi theo thời gian.

 

1.8. Tôi có thể sử dụng các công cụ AI để dịch thuật không?

Nếu sử dụng công cụ AI để dịch văn bản do chính mình viết, bạn cần xem xét kỹ bản dịch để đảm bảo độ chính xác, tính đầy đủ và kiểm tra xem có nguy cơ thiên kiến ​​hay không. Bản dịch cần được kiểm tra bởi người am hiểu cả hai ngôn ngữ cũng như nội dung chuyên môn khoa học. Tương tự như khi sử dụng bất kỳ công cụ AI nào, bạn cần đảm bảo các vấn đề về tính bảo mật, quyền riêng tư và quyền sở hữu trí tuệ được bảo vệ, đồng thời xem xét kỹ các điều khoản và điều kiện của công cụ trước khi tải nội dung lên. Bạn hoàn toàn chịu trách nhiệm về văn bản đã dịch và cần công khai việc sử dụng công cụ AI cho các phần dịch thuật có trong bản thảo của mình.

 

1.9. Tôi có thể sử dụng trực tiếp văn bản do AI tạo ra trong bản thảo của mình không?

Mặc dù các công cụ AI có thể hỗ trợ quá trình viết bài, chúng không được phép thay thế khả năng đánh giá, phân tích, diễn giải mang tính khoa học hay những đóng góp về mặt trí tuệ của chính bạn.

Mọi nội dung do AI tạo ra cần được xem xét và chỉnh sửa kỹ lưỡng trước khi đưa vào bản thảo. Các tác giả có trách nhiệm xác thực độ chính xác của thông tin, kiểm tra độc lập các tài liệu tham khảo và đảm bảo rằng bản thảo phản ánh đúng những đóng góp thực sự của chính họ. Tác giả vẫn hoàn toàn chịu trách nhiệm về bản thảo cuối cùng.

1.10. Làm thế nào để đảm bảo bản thảo chính xác và thể hiện đúng công trình của chính tôi khi sử dụng các công cụ AI?

Các công cụ AI có thể tạo ra thông tin sai lệch, thiếu sót hoặc mang tính thiên kiến, bao gồm cả các tài liệu tham khảo bịa đặt hoặc không chính xác. Chúng cũng có thể tạo ra văn bản mang vẻ thuyết phục, có thẩm quyền nhưng lại không phản ánh tư duy khoa học của chính bạn.

Nếu sử dụng sự hỗ trợ của AI theo đúng chính sách dành cho tác giả của chúng tôi, bạn phải xem xét và chỉnh sửa kỹ lưỡng mọi nội dung được tạo ra. Quy trình này bao gồm việc độc lập xác minh các thông tin thực tế, kiểm chứng độ chính xác và tính trung thực của các nguồn tài liệu được trích dẫn, cũng như rà soát các thiếu sót hoặc những thiên kiến ​​ngoài ý muốn. Bạn cần đảm bảo rằng bản thảo cuối cùng phản ánh đúng các phân tích, diễn giải và kết luận của chính bạn.

Các công cụ AI có thể hỗ trợ soạn thảo hoặc cải thiện độ rõ ràng của văn bản, nhưng tuyệt đối không được thay thế cho đóng góp trí tuệ của bạn. Vai trò tác giả đòi hỏi trách nhiệm giải trình về độ chính xác và tính trung thực của công trình, cũng như sự phê duyệt đối với phiên bản cuối cùng. Bạn hoàn toàn chịu trách nhiệm về mọi nội dung xuất hiện trong bài báo đã công bố, bất kể nội dung đó được tạo ra bằng cách nào.

1.11. Tôi nên công bố việc sử dụng AI tạo sinh trong quá trình soạn thảo bản thảo ở đâu, và thông tin nào sẽ xuất hiện trong bài báo đã xuất bản?

Nếu bạn sử dụng các công cụ AI tạo sinh để soạn thảo bản thảo theo đúng chính sách dành cho tác giả của chúng tôi, bạn phải đưa vào một mục tuyên bố riêng ở cuối bản thảo (ngay trước phần tài liệu tham khảo) với tiêu đề, ví dụ như:

“Tuyên bố về việc sử dụng AI tạo sinh và các công nghệ hỗ trợ bởi AI trong quá trình soạn thảo bản thảo.”

Tuyên bố của bạn cần nêu rõ tên công cụ đã sử dụng, mục đích sử dụng, đồng thời xác nhận rằng bạn đã xem xét kết quả đầu ra và chịu hoàn toàn trách nhiệm về nội dung đó.

• Mẫu gợi ý:

Trong quá trình thực hiện công trình này, (các) tác giả đã sử dụng [TÊN CÔNG CỤ/DỊCH VỤ] để [LÝ DO]. Sau khi sử dụng công cụ/dịch vụ này, (các) tác giả đã xem xét và chỉnh sửa nội dung khi cần thiết, đồng thời chịu hoàn toàn trách nhiệm về nội dung của ấn phẩm.

Tuyên bố này sẽ xuất hiện trong bài báo đã xuất bản.

Lưu ý: Các công cụ cơ bản dùng để kiểm tra chính tả, ngữ pháp hoặc dấu câu, cũng như việc sử dụng các chức năng quản lý tài liệu tham khảo thông thường, không cần phải công bố. Ngoài ra, tác giả không bắt buộc phải công bố việc sử dụng các công cụ hoặc tính năng AI trong các công nghệ hỗ trợ chuyên dụng dành cho người khuyết tật, miễn là chúng chỉ được sử dụng nhằm mục đích hỗ trợ khả năng tiếp cận.

1.12. Tôi có thể sử dụng các công cụ AI tạo sinh để tạo hình ảnh hoặc sơ đồ cho bản thảo của mình không?

Có thể sử dụng các công cụ AI tạo sinh để tạo hình ảnh minh họa nhằm làm rõ các khái niệm, quy trình hoặc mối quan hệ. Tác giả phải xác thực độ chính xác của những hình ảnh này, đảm bảo chúng phản ánh đúng ý tưởng và cách lý giải của chính tác giả, đồng thời công khai việc sử dụng AI trong chú thích hình ảnh và trong tuyên bố về việc sử dụng AI của bản thảo.

Các công cụ AI tạo sinh cũng có thể được sử dụng để tạo các hình ảnh trực quan hóa dữ liệu (như biểu đồ, đồ thị hoặc bản đồ nhiệt), trong đó kết quả đầu ra được tạo ra trực tiếp từ dữ liệu gốc thông qua các phương pháp phân tích, tính toán hoặc thống kê có khả năng tái lập. Khi các công cụ AI được sử dụng như một phần của thiết kế hoặc phương pháp nghiên cứu (bao gồm cả phân tích dữ liệu hoặc tạo hình ảnh trực quan hóa dữ liệu), việc sử dụng này phải được mô tả chi tiết trong phần Phương pháp nghiên cứu theo cách thức đảm bảo tính tái lập.

TUYỆT ĐỐI KHÔNG sử dụng các công cụ AI để ngụy tạo kết quả, bịa đặt hoặc thay đổi dữ liệu gốc, hay tạo ra các hình ảnh không phản ánh trung thực dữ liệu gốc và các phương pháp đã sử dụng trong nghiên cứu. Không được sử dụng công cụ AI để tạo hoặc chỉnh sửa các hình ảnh nghiên cứu gốc đại diện cho dữ liệu quan sát hoặc dữ liệu thực nghiệm sơ cấp, chẳng hạn như ảnh hiển vi, ảnh mô học, ảnh Western blot, ảnh chụp chẩn đoán hình ảnh hoặc ảnh chụp bệnh nhân.

 

1.13. Tôi có thể tạo ra những loại hình ảnh nào bằng các công cụ AI tạo sinh?

Bảng dưới đây tóm tắt các loại hình ảnh có thể hoặc không thể tạo ra bằng công cụ AI tạo sinh, cũng như nơi cần công khai việc sử dụng chúng.

Loại hình ảnh	Có được phép sử dụng AI tạo sinh không?	Công bố thông tin (disclose) ở đâu?
Các hình ảnh minh họa trong bài viết (lưu đồ, sơ đồ khái niệm, hình vẽ sơ lược, cây quyết định, dòng thời gian, quy trình thực nghiệm, v.v.)	✔ Được phép	Trong phần chú thích ảnh và tuyên bố công khai chung về AI
Các hình ảnh trực quan hóa dữ liệu (ví dụ: biểu đồ, đồ thị, bản đồ nhiệt)	✔ Chỉ được phép nếu được tạo ra trực tiếp từ dữ liệu gốc bằng các phương pháp có thể tái lập	Trong phần Phương pháp
Hình ảnh nghiên cứu gốc (ảnh hiển vi, ảnh mô học, ảnh Western blot, ảnh gel, ảnh chụp chẩn đoán hình ảnh, ảnh bệnh nhân, v.v.)	✖ Không được phép
Các hình ảnh hoặc hình minh họa được tạo ra bằng công cụ AI như một phần của phương pháp nghiên cứu (ví dụ: các phương pháp tạo hoặc diễn giải dữ liệu nghiên cứu cốt lõi có sự hỗ trợ của AI, hoặc mô hình hóa dự đoán kết quả lâm sàng dựa trên dữ liệu bệnh nhân)	✔ Được phép	Trong phần Phương pháp nghiên cứu

 

1.14. Tôi nên công bố việc sử dụng AI tạo sinh để tạo hoặc chỉnh sửa hình ảnh ở đâu?

Nếu bạn đã sử dụng các công cụ AI tạo sinh để tạo hoặc chỉnh sửa hình ảnh trong bản thảo, chúng tôi yêu cầu bạn phải công bố thông tin này trong phần chú thích của từng hình ảnh, bao gồm cả tên công cụ đã sử dụng. Vui lòng tham khảo một số ví dụ dưới đây:

“Hình 1. Sơ đồ tổng quan về thiết kế nghiên cứu. Hình ảnh ban đầu được tạo bằng [TÊN CÔNG CỤ/DỊCH VỤ] và sau đó được các tác giả chỉnh sửa. Tất cả các yếu tố đã được kiểm tra về độ chính xác và tính đầy đủ.”

“Hình 2. Sơ đồ quy trình làm việc. Bản nháp được tạo bằng [TÊN CÔNG CỤ/DỊCH VỤ]. Hình ảnh cuối cùng đã được các tác giả tinh chỉnh và xác thực.”